fot. archiwum prywatne

Jak przebiega badanie neuropsychologiczne? Na czym polega diagnoza? Jak neuropsycholog pomaga przywrócić sprawność mózgu? – opowiada dr Alicja Czyrska

10 udostępnień
10
0
0

Jeśli mimo zdrowego trybu życia przez dłuższy czas obserwujemy, że trudno nam się skupić, często coś zapominamy lub przeinaczamy, mamy obniżony nastrój, warto skonsultować się z neuropsychologiem, który oceni funkcje naszego mózgu.

O tym, jak dbać o kondycję mózgu, jakie pożywienie wpływa pozytywnie na jego pracę i dlaczego czasem zapominamy przeczytasz w rozmowie z dr Alicją Czyrską: Neuropsycholog dr Alicja Czyrska radzi, jak dbać o mózg i tłumaczy, dlaczego zdarza nam się zapominać.

Czym jest diagnoza neuropsychologiczna?
Diagnoza neuropsychologiczna polega na ocenie funkcji mózgu. Są to funkcje poznawcze, takie jak: pamięć, koncentracja, uwaga, ale też funkcje wykonawcze związane z planowaniem, logicznym myśleniem, konceptualizacją i abstrakcyjnym myśleniem, oraz funkcje językowe, emocjonalno-motywacyjne, behawioralne czy wzrokowo-przestrzenne. Na pełną diagnozę neuropsychologiczną składają się oceny neuropsychologiczne uzyskane podczas pojedynczych badań, szczegółowy wywiad z klientem oraz jego rodziną i analiza dokumentacji medycznej.

Czy są jakieś schematy postępowania z osobą zgłaszającą się z konkretnym problemem lub przypuszczeniem, że taki problem posiada?
Na pewno na początku ważne jest skonsultowanie problemu, dopiero w kolejnym etapie odbywa się badanie neuropsychologiczne. Ja taką konsultację najczęściej przeprowadzam telefonicznie. Dopiero podczas badania spotykam się z klientem osobiście, na miejscu w poradni neuropsychologicznej w Warszawie lub w formie wizyty online. Przygotowanie badania neuropsychologicznego to zajęcie bardzo koncepcyjne, ponieważ należy dobrać takie próby kliniczne, które są indywidualnie dopasowane do aktualnych potrzeb klienta. Dlatego tak ważna jest wcześniejsza konsultacja. Na przykład ktoś zgłasza się na badanie w związku z zaburzeniami pamięci, jest w określonym wieku i ma określoną historię medyczną. Stawiam wówczas hipotezy, dotyczące tego, co może być przyczyną osłabienia pamięci i podczas badania je weryfikuję. Sprawdzam czy rzeczywiście takie problemy z pamięcią występują, a jeśli tak, to jaki rodzaj pamięci jest osłabiony. Czasami zgłaszane przez klienta „zaburzenia pamięci” okazują się zaburzeniem funkcji wykonawczych, związanych z osłabioną zdolnością do przetwarzania informacji w pamięci operacyjnej.

Pamięci operacyjnej potrzebujemy do utrzymania uwagi na wysokim poziomie. Żebyśmy te informacje, które dopływają do nas w danym momencie, dokładnie przetwarzali i mogli adekwatnie na nie reagować. Skupienie się – zapamiętywanie imion, numeru telefonu, wyliczanie reszty w sklepie, szybkie odpowiedzi na pytania, skojarzenia – uzależnione jest od sprawnego działania pamięci operacyjnej. To pamięć krótkotrwała, ma ograniczoną pojemność. Jest nam potrzebna do bieżącego funkcjonowania, szybkiego reagowania. Jeśli do nas napływa dużo więcej informacji, niż ta pamięć operacyjna daje radę przetworzyć, staje się ona niewydolna. Oznacza to, że już nie przetwarzamy, nie przyswajamy więcej informacji albo staramy się to robić i dalej realizujemy jakieś zadania, ale popełniamy przy tym wiele błędów, pomyłek. Po tym też m.in. można poznać, że pamięć operacyjna u danej osoby jest przeładowana.

Może pani podać przykład zaburzeń funkcji wykonawczych, które wpływają na funkcje poznawcze?
Można powiedzieć, że funkcje wykonawcze zarządzają przebiegiem wszystkich procesów poznawczych. Jest to teoretyczny system nadzorczy naszego umysłu. Związany jest m.in. ze sprawnością kierowania uwagi, podzielnością uwagi czy planowaniem aktywności poznawczej. Jeśli funkcje wykonawcze zostaną osłabione, na skutek np. procesu neurodegeneracyjnego lub zaburzeń neurorozwojowych, to funkcjonowanie pamięci również może się pogorszyć.

Czy może pani opowiedzieć o jednym z bardziej popularnych testów neuropsychologicznych?
Przydatnym narzędziem jest test MOCA. Jest to bardzo ciekawy test, ponieważ w sposób przesiewowy pokazuje, na jakim poziomie są funkcje poznawcze, funkcje językowe, funkcje wzrokowo-przestrzenne. Tym testem zbadamy np. pamięć epizodyczną, związaną z bieżącym uczeniem się. Badanego prosi się o zapamiętanie trzech prostych wyrazów. Uczy się on tych wyrazów, potem wykonuje inne polecenia, a następnie pytamy go, czy pamięta te trzy wyrazy, których się nauczył. Osoba, u której pamięć epizodyczna jest na normalnym poziomie, nie ma problemu z wykonaniem takiego zadania. Natomiast u osób z zaburzeniami pamięci pojawia się trudność. Taka osoba nie pamięta prostego materiału, którego uczyła się chwilę wcześniej. Są również próby językowe, podczas których trzeba nazywać przedstawiane w teście rzeczy.

Jak postępuje się po zdiagnozowaniu deficytów? Jak wygląda terapia? Czy są to tylko spotkania w gabinecie, czy pacjent dostaje zadania domowe?
Możliwe są spotkania z zakresu terapii neuropsychologicznej (neurorehabilitacji) w gabinecie, w formie wizyt online oraz często w domu klienta.

W zależności od tego, jaka jest ocena neuropsychologiczna, czyli które funkcje są osłabione, czy jest to uwaga, czy mowa, czy koordynacja wzrokowo-przestrzenna, przeprowadza się odpowiednią neurorehabilitację. W przypadku ogólnego osłabienia funkcji poznawczych i funkcji wykonawczych najważniejsze jest, żeby zacząć neurorehabilitację od wzmacniania procesów uwagowych. I mówię o tej uwadze najbardziej podstawowej, czyli o czujności i gotowości. To są wszelkie testy na czas reakcji, gdzie osoba musi szybko reagować. Czasami zdarza się, że pacjent dostaje zadania domowe.

Jakie narzędzia stosuje się do wzmocnienia procesów uwagowych?
Ja stosuję terapię wspomaganą komputerowo wraz z zadaniami typu papier-ołówek.

Jacy pacjenci do pani trafiają?
Są to przeważnie osoby cierpiące na zaburzenia pamięci, koncentracji, chcące zbadać poziom inteligencji lub po udarach czy urazach czaszkowo-mózgowych albo cierpiące na choroby neurologiczne. Zgłaszają się też osoby, które latami farmakologicznie leczyły depresję lub bezsenność. Niektórzy po odstawieniu leków czują, że znacznie gorzej funkcjonuje ich pamięć i uwaga, i chcą się zbadać. Jeśli chodzi o przekrój wiekowy, jest on bardzo szeroki. Najstarsza osoba badana miała 97 lat, a najmłodsza 5 lat.

A co może pani zaproponować, jeśli ktoś jest zupełnie sprawny, ale chciałby robić dla swojego mózgu więcej, umiejętnie go stymulować, aby wykorzystywać jego możliwości?
Chciałabym, aby z badań neuropsychologicznych korzystali wszyscy, którzy dbają o zdrowie swojego mózgu. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób, u których w rodzinie pojawiły się np. choroba Alzheimera albo stwardnienie rozsiane. Poza tym podczas badania neuropsychologicznego można sprawdzić, w jakim stanie są poszczególne funkcje mózgu i przekonać się, w jakiej kondycji jest pamięć czy uwaga. I co ewentualnie można poprawić. Lepiej nie czekać długie lata na pogorszenie funkcjonowania poznawczego, tylko konsekwentnie monitorować swój stan i w razie potrzeby korzystać z treningu mózgu dostosowanego do indywidualnych potrzeb.

neuropsycholog.waw.pl

reklama
reklama
może Ci się spodobać