Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie – filiżanka Kara Mustafy, fot. Marta Włodarczyk

Jak powstała kolekcja Muzeum Czartoryskich?

0 udostępnień
0
0
0
Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie otworzyło podwoje po dziesięciu latach remontu i zaprasza do nowego odkrywania wspaniałych zbiorów zacnej familii. Ekspozycja pozostała w tradycyjnym miejscu na ul. Pijarskiej, zajmuje olbrzymi budynek, w którym przeszklone patio sprawia imponujące wrażenie już na samym wejściu, a kładka na wysokości dziewięciu metrów stwarza niesamowity punkt dla pamiątkowego zdjęcia z galerii.

Księżna Izabela z Flemmingów Czartoryska nie realizowała założeń muzealniczych w celu stworzenia portretu swojego czasu, społeczeństwa i świata. Głównym jej impulsem było utworzenie miejsca, w którym można byłoby zgromadzić pamiątki, dotyczące Polski. Wybudowana przez Piotra Aignera w latach 1798–1801 Świątynia Sybilli oraz kilka lat późniejszy Domek Gotycki miały być niejako mauzoleum kraju.

Patria…

Kolekcjonerka sprowadzała do swoich zbiorów rozmaite przedmioty, ratując je przed zagrożeniem konfiskaty w swoim prywatnym majątku. Stąd w Puławach skarby wawelskie: rzeźbione głowy z Sali Poselskiej Zamku Królewskiego, obraz „Zwiastowanie” Mistrza Jerzego z ruin kościoła, zburzonego przez Austriaków, racjonał z wiecznie czystego kryształu górskiego, tarcza wróżebna Jana III Sobieskiego, dyptyk królowej św. Jadwigi Andegaweńskiej, chorągiew mazowiecka ze Skarbca. Dzięki interwencji księżnej stworzono szkatułę z pamiątkami po monarchii państwa polskiego (napis z pereł na jej wieku głosił „Zebrała I. Czartoryska”, złośliwy mąż kazał dołożyć jedną perłę, by pojawiło się inne słowo: „żebrała”).

Związki krwi pozwoliły kolekcjonerce otrzymywać prezenty od osób najsilniej zaangażowanych w tworzenie na przykład Szkoły Rycerskiej w Warszawie, gdzie komendantem był marszałek Trybunału Litewskiego, dowódca Gwardii Litewskiej oraz generał ziem podolskich książę Adam Kazimierz Czartoryski, prywatnie mąż Izabeli, czy Konstytucji 3 maja (laska marszałkowska Stanisława Małachowskiego). Zaangażowana w insurekcję kościuszkowską księżna snuła nawet plany matrymonialne względem Tadeusza Kościuszki i swej córki Marii – nieszczęśliwej w małżeństwie, pozbawionej prawa do opieki nad synem. Izabela zachowała w swych zbiorach nie tylko autografy listów, ale i chorągiew Kościuszki (ze względu na błyskawicznie zmieniającą się sytuację, nie było czasu na wyhaftowanie nowego sztandaru i wykorzystano stary, sprytnie przekręcając o 180 stopni cyfrę 6, co z 1764 dało 1794).

…i traditori

Syn Marii, wnuk Izabeli, wychowany przez ojca Ludwika Wirtemberskiego, przybył do Puław w czasie powstania listopadowego, by… ostrzelać z armat zamek na czele rosyjskiej armii i wygnać stamtąd matkę i babkę.

O zwiedzaniu Muzeum Książąt Czartoryskich czytaj: „Dama z łasiczką” czeka na odwiedzających

Od kuzyna, króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, księżna przyjęła dar niezwykły – garnitur nieszczęśliwości, ślad wydarzenia, które w literaturze zachowało się w liściku króla: „Cudem uszedłem rąk morderców, pospiesz po mnie ze 40 ludźmi do Marymontu. Jestem raniony, lecz nie niebezpiecznie”. Garnitur to elementy stroju, w którym król wrócił na Zamek Królewski w Warszawie po nieudanym porwaniu, zorganizowanym przez konfederatów barskich: koszula i pończocha monarchy, but pożyczony od niejakiego Jana Kuźmy i naprawiony kapelusz Mikulskiego.

Kolekcja Czartoryskich w krakowskim Arsenale

Kolejne pokolenia Czartoryskich poszerzały kolekcję księżnej Izabeli, dokupując w trakcie licznych podróży skarby z całej Europy. Przeprowadzka do Hôtelu Lambert w Paryżu była dla kolekcji czasem niezwykle trudnym, ale dzięki działaniom całej rodziny dom ten i zgromadzone pamiątki traktowano jako nieoficjalną ambasadę nieistniejącego państwa polskiego. W 1870 roku Władysław Czartoryski przeniósł całość zbiorów do Krakowa, gdzie były jako wystawa muzealna prezentowane od 1876 roku. W 2016 roku Fundacja Książąt Czartoryskich sprzedała całość zbiorów Skarbowi Państwa za 100 milionów euro (ułamek zaledwie ceny rynkowej, jeśli szacować wartość eksponatów, prawo do budynków i biblioteki), a od czerwca 2017 roku kolekcja oficjalnie stała się częścią Muzeum Narodowego w Krakowie.

reklama
reklama
może Ci się spodobać

Goniące myśli

Wielu z nas zna to uczucie. Kiedy myśli i pomysły nabierają tempa, za którym nie sposób nadążyć. Gdy…

Sztuka zaangażowana

Pomysłodawcy Art Moves Festival chcą prezentować szerokiej publiczności sztukę poruszającą problemy współczesnego świata. Wykorzystują do tego billboardy, citylighty i ekrany LED.

Dobre duchy z Gostynina

Ilu zwierzętom może pomóc sześć osób? Kilku, kilkunastu? Historia gostynińskiej Fundacji dla Zwierząt Animal G(h)ost (woj. mazowieckie) pokazuje,…